Over Paleogeografische kaarten

Paleogeografie is de wetenschap die de geschiedenis, opbouw en inrichting van het landschap in vroegere perioden onderzoek. Het gaat hierbij om de invloed van menselijke en natuurlijke factoren. In Nederland had men al vroeg in de gaten dat het landschap voortdurend veranderd. Dit bleek alleen al door kaarten uit verschillende perioden met elkaar te vergelijken. De kaart van Noord-Nederland, gemaakt door cartograaf Christian Sgrooten, is een goed voorbeeld van de weergave van een verdwenen landschap. Op de moderne paleogeografische kaart van P.C. Vos liggen de zandbanken nagenoeg op dezelfde plek. W.H. Zagwijn maakte in 1986 als eerste een wetenschappelijke reconstructie, bestaande uit een tiental kaarten, die de verandering in beeld bracht. Meer gedetailleerde kaarten zijn samengesteld door Vos en in 2011 uitgegeven in het boek: "Atlas van Nederland in het Holoceen". Die kaarten worden voortdurend bijgewerkt en zijn vrij te raadplegen en te downloaden op internet. De ontwikkeling van de kaarten is alleen mogelijk door samenwerking van verschillende vakgebieden zoals: bodemkunde, archeologie, paleo-geologie, klimaatwetenschappen, naamkunde en historische wetenschappen.

Om een rustiger beeld te krijgen op mijn website heb ik de kaartjes aangepast: de kleuren zijn omgezet naar de kleuren die ik voor alle bodemkaartjes gebruik, het contrast is verlaagd, er is gekozen om al het water dezelfde kleur te geven, op verschillende plaatsen is ervan afgezien om riviervlakten en beekdalen een aparte kleur te geven en er is geen verschil meer in verschillende typen strand en kustduinen. Ik gebruik de kaartjes als ondergrond om het verband tussen het natuurlijke landschap en de ligging van regio's en dorpen inzichtelijk te maken.

Toelichting bij de kaarten in: "Atlas van Nederland in het Holoceen"
Redactie: P.C. Vos, J. Bazelmans, H.J.T. Weerts & M.J. van der Meulen (2011)
Bron: RCE, TNO, Deltares. licentie: CC BY 4.0

Overige bronnen:
Sgrooten 1573
Zagwijn 1986
Berendsen, 1996, p. 193-199

Onderstaande auteurs zijn verantwoordelijk voor de tekst bij individuele kaarten:

	9000 v.Chr. "Het klimaat warmt op" Eelco Rensink, Peter Vos, Henk Weerts, Roel Lauwerier en Otto Brinkkemper.
	5500 v.Chr. "Het water stijgt" Hans Peeters, Peter Vos, Henk Weerts, Roel Lauwerier en Otto Brinkkemper.
	3850 v.Chr. "Het veen breidt zich uit" Hans Peeters, Peter Vos, Henk Weerts, Roel Lauwerier en Otto Brinkkemper.
	2750 v.Chr. "De kustlijn sluit zich" Liesbeth Theunissen, Peter Vos, Henk Weerts, Roel Lauwerier en Otto Brinkkemper.
	1500 v.Chr. "Nederland raak overveend" Stijn Arnoldussen, Peter Vos, Henk Weerts, Roel Lauwerier en Otto Brinkkemper.
	500 v.Chr. "De mens werpt terpen op" Liesbeth Theunissen, Peter Vos, Henk Weerts, Jos Bazelmans, Roel Lauwerier en Otto Brinkkemper.
	250v.Chr. "Wisselend getij" Er is voor deze kaart geen beschrijving beschikbaar, hij is later aan de serie toegevoegd en staat niet in het boek. Wat Noord-Nederland betreft toont de kaart vooral de transformatie van het Boorne estuarium tot Bouwhoek.
	100 n.Chr. "De mens krijgt invloed" Tessa de Groot, Peter Vos, Henk Weerts, Jan Willem de Kort, Jan van Doesburg, Roel Lauwerier en Otto Brinkkemper.
	800 n.Chr. "De zee is terug" Jan van Doesburg, Peter Vos, Henk Weerts, Bert Gtoenewoudt, Roel Lauwerier en Otto Brinkkemper.
	1250 n.Chr. "Kwelders en rivieren worden bedijkt" Er is voor deze kaart geen beschrijving beschikbaar, hij is later aan de serie toegevoegd en staat niet in het boek. Wat Noord-Nederland betreft toont de kaart vooral de overgang van het terpenlanschap naar het polderlandschap.
	1500 n.Chr. "De mens maakt het landschap" Bert Groenewoudt, Peter Vos, Henk Weerts, Theo Spek, Roel Lauwerier en Otto Brinkkemper.
	1850 n.Chr. "De menselijke 'natuur'" Lammert Prins, Peter Vos, Henk Weerts, Roel Lauwerier en Otto Brinkkemper.
	2000 n.Chr. "Een door de mens geschapen land" Henk Weerts, Henk Baas, Peter Vos, Roel Lauwerier en Otto Brinkkemper.