wadden zeeklei veen keileem themakaart overig contact
vulling Ontginning Westergo Oostergo 11 Steden Polders Natura 2000 Flora Fauna


De Kwelder raakt bewoond:

Historische Zeedijken
Klik op het kaartje voor meer info

Het Zeekleilandschap is van oorsprong een grote kwelder, hoog opgeslibt door aanvoer van sediment. In de tijd dat er nog geen dijken waren, kon de zee met het getij vrij in- en uitstromen. Elke stormvloed liet een laagje vruchtbare klei achter. Het ophogen van de kwelder ging even snel als het stijgen van de zeespiegel. Na de aanleg van zeedijken is er nog maar een klein stukje van het buitendijks gebied overgebleven. Daar kan je de processen van overstromen, opslibben en het afvloeien van water nog met eigen ogen zien.

↓ Boerderijen
↓ Kloosters
↓ Afwatering naar Zee
↓ Stinzen en staten
↓ Nieuwe inzichten

Kwelderlandschap Stromvloed op de kwelder Leonserpolder, paleolandschap Leonserpolder, Hesensermeer Meander in kreekrestant bij Hilaard de Terp van Leons Leonser Opfeart Jannum, Janum de Terp van Winaam Marneslenk Bidlers Feart Arum 1938 Kloosterweg bij Hartwert, ringdijk moederpolder Kwelderlandschap Klepduiker Zijl of Sluis in de Kloosterweg de Griene Dyk, historische waddendijk Slachtedyk bij Achlum Voormalige getijdeslenk de Paesens Dijken Dokkumer Ee en Grootdiep Dijkhoogten door de geschiedenis Palendijk bij Hylpen Panorama van de zeeijken bij Zwarte Haan




↑ Boerderijen

Vanaf de vroegste geschiedenis hebben de boeren het landschap vorm gegeven. Ook nu nog bepaalt de agrarische sector voor een groot deel het beeld van het buitengebied van de kleistreek. In de loop der jaren is er veel veranderd, zowel bij de gebouwen als ook in de manier van werken.

Replica van een Zodenhuis bij Firdgum Achteraanzicht Fries Langhuis bij Wartena Vooraanzicht Fries Langhuis bij Wartena Kop-hals-rompboerderij Hoekplaats bij Nij Altoenae aan de Oude Bildtdijk Stelp bij Friens Friese stal Melkbussen spoelen op het stap Buiten Koeien melken Kalveren voeren Melkrijder met Paard en wagen met melkbussen voor een Stelp Rustende Koeien Hooischudden met Paard Schaftpauze in het veld Slootschonen Leeg




↑ Kloosters

Kloosters hebben een belangrijke rol gespeeld bij de ontginning van Fryslân. Ze werden bij voorkeur gebouwd in onherbergzame wilde gebieden. De gronden moesten ontgonnen worden omdat ze werden gezien als heidens. In Fyslân zijn nog maar weinig zichtbare sporen uit de kloostertijd. Enkele decennia na de reformatie werden de kloosters opgeheven, bezittingen vervielen aan de Staten van Friesland en de gebouwen werden afgebroken.

Klooster ter Apel Terrein Kkooster Klaarkampe Terrein klooster Bloemkamp Expositie klooster Bloemkamp Gerkeskleaster Boalsert Broerekerk Interieur met geblakerde deur Broerekerk Het glazen dak van de Broerekerk Ljouwert, Grote Kerk




↑ Stinzen en staten

In de late middeleeuwen was de Friese samenleving verdeeld in twee kampen die elkaar bestreden: de Schieringers en Vetkopers. Door de uitvinding van baksteen konden de rijken huis en haard verdedigen met stinzen, versterkte stenen torens en huizen. Eind 15e eeuw kwam door toedoen van hertog Albrecht van Saksen Fryslân onder gezag van het Heilige Roomse Rijk en werd het rustiger. De versterkte stinzen werden omgebouwd tot staten, voorname landhuizen waarvan er vele in Fryslân stonden. Tegenwoordig is van veel van die staten niet meer van over dan een naam op papier of een vermelding op een oude kaart.

Stinswier bij Sexbierrum Torenstins Veenwouden Allemastate Aldwâld Dekemastate Poptaslot met poortgebouw Poptaslot Park Jongemastate Uniastate Terrein van Hinnemastate Great Dearsum Epemastate Martenastate Opgraving Camminghaburg Keimpemastins Botniastins, Frjentsjer Martenahuis, Frjentsjer Heeremahuis, Boalsert Speklagen in het metselwerk van het Heeremahuis Schatzenburg Dronrijp




↑ Afwatering naar Zee

Na de aanleg van dijken was het veilger en confortabeler wonen, men kon het (regen)water door sluizen en duikers in de dijk laten afstromen. Binnen de afgedijkte kwelder slibde het landschap echter niet verder op. De zeespiegel bleef stijgen maar het land bleef laag. Er ontstonden problemen met de afwatering. Het natuurlijk laten afvloeien van water was niet meer voldoende om de zaak droog te houden. Naast spuien moest men ook mechanisch water weg pompen. Aanvankelijk ging dat met behulp van windmolens. Later met stoom, diesel en elektrische gemalen.

Sluis van Makkum Sluis met brug bij Esumasyl Gemaal Dongerdielen 1931 R.J. Cleveringsluizen, Lauwersmeer Lorentzsluizen, IJsselmeer Frontaal aanzicht met stroomkanaal ir. D.F. Woudagemaal in de ochtendschemering ir. D.F. Woudagemaal, ketelhuis ir. D.F. Woudagemaal, machinehal ir. D.F. Woudagemaal, smeerkannen ir. D.F. Woudagemaal, sfeerbeeld met stoom J.L. Hooglandgemaal Polder- en boezemgemaal De Heining




↑ Nieuwe inzichten

De hermetische afsluiting van het land door dijken, sluizen en gemalen heeft ook nadelen. Zo kunnen trekvissen zoals Paling niet meer vanuit zee het binnenwater opzwemmen en dreigen uit te sterven. Om dit probleem op te lossen worden gemalen voorzien van een vispassage. In een aantal gevallen gaat het nog een stap verder en wordt ook een geleidelijke overgang van Zoet naar Zoutwater aangelegd.

Deltadijk als visbarričre Buitendijkse zomerpolder in het noorden van Fryslân Uitleg over de zoet-zout overgang tijdens een excursie Het graven van de kreek voor vismigatie De bouw van een visvriendelijk gemaal in de zeedijk Afwerking kweldergeul zoet-zout overgang Visvriendelijk Polder en Boezemgemaal De Heining Gemaal de Heining buitendijks Kweldergeul voor Vismigratie




↑ Top


Fryslansite ©Hendrik van Kampen