wadden zeeklei veen keileem themakaart overig contact
vulling Ontginning van het Laagveen Rond de Friese Meren Vervening Natuurgebieden Flora van het veen Fauna van het veen


Ontginning van het Laagveenlandschap:

Ontginning

Aan het begin van de Middeleeuwen begon men vanuit de kleigebieden venen droog te leggen. Startpunt was een kwelderrug of een beek die het veen in liep. Het droogleggen had grote gevolgen. Het veen ging oxideren waardoor de bodem daalde, overstromingen waren het gevolg. Om de veenweide bewoonbaar te houden werden dijken aangelegd en polders gemaakt.

↓ Streekdorpen
↓ Bemalen van polders
↓ Begraafplaatsen

Veen Broekbos Aldeboarn, Oldeboorn Strookverkaveling bij de Gordyk Haskerdyken, Lekkerterp Boezemland bij Terherne Afslag van Boezemland Klei op Veen Zomerpolder aan de Wide Ie in de Alde Feanen Hemdijk Bodemdaling in een Winterpolder Galamadammen met brug en oude Schutsluis




↑ Streekdorpen

Langs beken of de lijnen van de ontginning zijn dorpen ontstaan. De ontginning ging vanuit het recht van opstrek. Iedere eigenaar van een stuk grond had het recht binnen zijn eigen strook de wildernis te ontginnen. Als gevolg daarvan ontstonden lange stroken land en satellietdorpen omdat de moederdorpen na verloop van tijd te ver weg kwamen te liggen. Als gevolg daarvan werden dorpen langwerpig, de huizen naast elkaar, elk in zijn eigen strook van de verkaveling. Zo is Akmarijp gesticht vanuit Akkrum. Streekdorpen zijn kenmerkend voor het veen.

de Broek, Broek Terkaple de Kerk van Terkaple Eagmaryp, Akmarijp It Heidenskip Aldegea SWF, Oudega de Hommerts, Sânsleat - Zandsloot de Hommerts, rijksweg N354




↑ Bemalen van polders

Met de komst van molens konden natte gebieden actief droog worden gepompt. Tegenwoordig is het mogelijk om met dijken, stuwen, pompen en gemalen het peil van een polder nauwkeurig te beheren. Alle laagliggende land in Fryslân wordt bemalen. De bodemdaling door oxidatie van de droog liggende veengronden wordt echter een steeds groter probleem.

De poldergemalen lozen het water op de boezem, een systeem van meren en waterwegen met een streefpeil van -0,52 meter NAP. Vanuit de boezem kan het water bij eb naar zee stromen of aan de kust worden weggepompt met een Zeegemaal.

Spinnekop aan de Aldegeasterbrekken Molenaarshuisje Tjasker it Heidenskip Windmotor, Jan-Durkspolder Poldergemaal Hisse en Pikemar Spinnekop, Nijhuzum 1930 Spinnekop, Nijhuzum 2019 Gemaal Nijelamer 1929 Modern computergestuurd poldergemaal Stuw op de Kop van de Blokslootpolder ir. D.F. Woudagemaal




↑ Begraafplaatsen

De veengebieden waren arm. Veel dorpen hebben vroeger wel een kerk gehad maar het onderhoud was duur. Kerken raakten in verval en werden vervangen door klokkenstoelen. Soms vind je een begraafplaats ver buiten een dorp. Tijdens het droogleggen van het moeras schoven de nederzettingen met het front van de ontginning mee. Als een plek door bodemdaling te nat werd, was men gedwongen om het dorp naar drogere grond te verplaatsen en bleef de begraafplaats achter.

Begraafplaats Oud Beets Sniksweach, Snikzwaag de Kerk van Haskerdyken Begraafplaats Oldeouwer Herinneringskei Oud Ealahuzen Begraafplaats Ypekolsgea




↑ Top


Fryslansite ©Hendrik van Kampen