Terpen in de Veenrandzone

Het verhaal van de mens in de veenrandzone begint in de ijzertijd, brons werd vervangen door ijzer om gereedschappen te maken. Die periode begon ca. 750 v.Chr. Fryslân zag er totaal anders uit: Grote delen van het landschap waren bedekt met veen. In het noorden lag een Waddengebied met eilanden. Tegen het veen lag een kwelder met een westelijke en een oostelijke lob. Tussen deze lobben bevond zich het bekken van de Boorne (Boarn). De Zuiderzee moest nog worden gevormd. Tussen Noord-Holland en Fryslân lag een veengebied met meren. Volgens Vos waren er twee Flevomeren waarvan het noordelijke via een veenrivier afwaterde op de Waddenzee en het zuidelijke naar het westen door een opening in de duinen bij Castricum.

De eerste bewoners van Fryslân vestigden zich rond 600 v.Chr. op de kwelder. Hoe oud woonplaatsen zijn is vast te stellen met behulp van onderzoek aan bodemlagen, voorwerpen, en plantaardig materiaal, aangetroffen bij archeologisch onderzoek. In het verleden was weinig bekend over de bewoning in de ijzertijd. Bij het afgraven van terpaarde van de terp Walpert bij Wommels zijn potten aangetroffen die overeenkomst vertonen met aardewerk uit een urnenveld bij Ruinen (Waterbolk, 1961, 1965). Daaruit bleek o.a. dat ook in afgegraven terpen nog interessante vondsten kunnen worden gedaan. Toen in 1994 Wommels wilde uitbreiden, moest daarom de afgegraven terp Stapert worden onderzocht. Ook bij deze opgraving werden sporen uit de ijzertijd aangetroffen. Uit sporen die werden aangetroffen bij booronderzoek in terpzolen bij Boazum (2007) en de Leonserpolder (2016), kwam men tot de conclusie dat de kwelder in de ijzertijd al vrij dicht bevolkt moet zijn geweest.

In werkelijkheid is de grens tussen klei en veen niet zo hard als de kaartjes laten zien. Er is een zone met een overgang waarin een steeds dikkere laag klei over het veen ligt.*

Verder ...

Paleogeografische kaart van Friesland 500 v.Chr.

Strandwal Stuwwal Veen Geulen en prielen Intergetijdengebied Kwelder Kwelderwal Dijken

- Wetterskip Fryslân 2016
- Feiken & van der Heiden 2023. Leonserpolder
- Waterbolk 1965. 27-29, Wommels, Walpert
- Bos et al. 1995 Wommels, Stapert
- Aalbersberg, Perger & Pruim 2007. Boazum
- Bakker 2015. Bullepolder
- Bakker & de Langen. 2019 Arkum
- Nicolay & de Langen 2023. Dronrijp

- Kaart naar: Vos et al. 2011. 500 v.C.