PijlNaar de thumbnails

Leonserpolder, Hesensermeer
Schema van terpen, dijken en polders

Leonserpolder, Hesensermeer

In de IJzertijd zag de grote kwelder van Westergo er anders uit. Het Noordwesten lag nog sterk onder invloed van de Waddenzee. Westelijk van de Leonserpolder lag een groot trechtervormig getijdenbekken met slikken en geulen. Het bekken lag tussen een kwelderwal die liep vanuit Harns, onder Frentsjer door naar Tsjom in het oosten, en een kwelderwal van Bitgum via Dronryp naar het zuiden. Aanvankelijk stroomden de rivieren vanaf de zandgrond hier in Zee. Op het kaartje bij deze pagina is de trechtervorm aan de kwelderruggen te herkennen (Klik op het kaartje). Het trechtervomige bekken in het westen begon te verlanden en de kwelder breidde zich sterk in noordelijke richting uit. De hoofdstroom van het riviertje de Boorne werd door een kwelderrug op de lijn Bitgum-Dronryp-Winsum afgesloten en kwam oostelijk van de Leonserpolder te liggen. Door ontginningen en bodemdaling van de veengebieden in het zuiden werden getijdenstromen sterker en verbreedde de Boorne zich tot de Middelzee. Langs de Middelzee ontstond een grote oeverwal. Noordelijk voor de voormalige trechter langs vormden zich steeds meer paralelle kwelderwallen. Oostelijk, het gebied van de Leonserpolder, werd de kwelder ingesloten door de kwelderrug van Bitgum-Dronryp-Winsum in het westen en de oeverwal langs de Middelzee in het oosten. Door de opslibbende kwelders in het noorden kon het water niet meer goed weg. Er ontstond een nat gebied met slenken, prielen en meren. Het grootste deel van die meren is drooggelegd. Het Hesensermeer in de Leonserpolder werd in 1834 drooggelegd. De Leonserpolder is tegenwoordig een weidevogelreservaat. Natuurmonumenten heeft in 2021 het waterpeil verhoogd en het meer weer laten vollopen.

Het groepje boerderijen links op de foto is Hesens. Uiterst rechts is de kerktoren van Jorwert te zien. Voor de toren ligt een gebied waar het wat hoger en droger is. Op die plek, bekend onder de naam "het Eiland", zijn bij een archeologische inventarisatie sporen van bewoning uit de IJzertijd aangetroffen. De sporen lagen op een goed ontwikkelde begroeide kwelder. Het is niet zeker vast te stellen of het landschap kunstmatig is opgehoogd (met een terp), mogelijk lag de nederzetting vlak op de natuurlijke hoogte die in het landschap aanwezig was. Nadat het gebied is verdronken is de nederzetting overslibd. Enkele terpen in de omgeving zijn nog wel bewoond. Na de Romeinse tijd, tijdens de grote Volksverhuizing, is Fryslân grotendeels ontvolkt. Vanaf het jaar 450 worden op de terpen weer bewoningssporen aangetroffen.

Keywords: Leonserpolder, Hesensermeer, IJzertijd, Bewoning, Zeespiegelstijging, Verdronken, Landschap, Weidevogels, Reservaat

informatie vragen

Fryslansite ©Hendrik van Kampen