Standbeeld van Bonifatius

In de meeste teksten lees je dat Bonifatius in 754 bij Dokkum is vermoord. Daarbij wordt hij neergezet als kwetsbare man die zich probeert te beschermen door de Bijbel boven zijn hoofd te houden. Vanwege zijn martelaarschap werd hij vrijwel direkt daarna heilg verklaard. Het leven van Bonifatius is beschreven door zijn hagiograaf Willibald (Hagiografie: biografie van een heilige). Bonifatius en Willibald maakten deel uit van de Rooms-Katholieke Kerk, Bonifatius wordt in het werk van Willibald om religieuze redenen verheerlijkt. In werkelijkheid ligt het genuanceerder.

Dokkum lag in 754 nog maar kort binnen de invloedsfeer van het Frankische Rijk. Het Christendom was nog niet tot de regio doorgedrongen, men beleefde religie op oude Germaanse wijze. In de ogen van Christenen waren de Dokkumers (Friezen) heidenen. Bonifatius ging bij zijn missie veelal rigoreus te werk: Heilige Eiken werden omgehakt, beelden vernield en heilge plaatsen verwoest. Op de oude heilige plaatsen was alleen het Christendom belijden nog toegestaan. Die werkwijze was overigens geheel in lijn met de door Paus Gregorius I (de Grote) beschreven werkwijze. Bonifatius en zijn voorganger Willibrord konden het uitvoeren omdat ze de bescherming genoten van de Frankische machthebbers. Na een eerdere poging in 716 wilde Bonifatius op 80 jarige leeftijd een tweede poging doen om de Dokkumers te bekeren. Met een gevolg van 52 personen: bewakers, proviand en lastdieren, was hij op pad gegaan. Vlak bij Dokkum werd het kamp opgeslagen. In de vroege ochtend van de volgende dag overvalt een Fries leger het kamp en verslaat het gezelschap op bloedige wijze. De heftige reactie van de Friezen is te begrijpen. Zij zien Bonifatius als een indringer die hun manier van leven, hun wetten, tradities en heilgdommen bedreigt en wil afnemen. Volgens de eigen wetten mochten ze zo reageren op een invasie. (Later, onder Karel de Grote werden de traditionele wetten verzameld en op schrift gesteld als Lex Frisionum). Dat de overval op Bonifatius veel weg heeft van de veldslag blijkt ook uit het tijdstip van de vroege ochtend, destijds het gebruikelijke moment om een veldslag te beginnen. De dood van Bonifatius is dus geen moord maar hooguit aan te duiden als doodslag.

Keywords: Dokkum, Franken, Kerstening, Willibald, Biografie, Hagiografie, Bonifatius, Vermoord, Doodslag, 754, Standbeeld, 1962, Gerrit Bolhuis

Mol 2004